A A A

Program badawczy

Większość a mniejszość. Stosunki między Kurdami a mniejszościami chrześcijańskimi w Kurdystanie irackim i tureckim.

 

W naukach społecznych stosunki między większością a mniejszością, ujmowane są nie tyle w kryterium ilościowym, co najczęściej w relacji dominacja-podległość (nadrzędność-podporządkowanie). Głównym celem niniejszego projektu jest zbadanie kluczowych zmian i różnic w jakości i charakterze stosunków między Kurdami a innymi mniejszościami (przede wszystkim Asyryjczykami oraz Ormianami). Ponieważ Kurdowie są w większości muzułmanami a Asyryjczycy stanowią obecnie najliczniejszą grupę chrześcijan w Kurdystanie, to omawianie relacji między nimi powinno uwzględniać zarówno wymiar etniczny jaki i religijny. Z drugiej zaś strony, skoro Kurdowie stanowią w Kurdystanie zdecydowaną większość a Asyryjczycy wyraźną mniejszość, to wzajemne relacje między nimi można też rozpatrywać w świetle hierarchii dominacji i podporządkowania. Zauważyć należy, iż w tym sensie Kurdowie w Kurdystanie irackim nie zawsze stanowili grupę dominującą, gdyż w Kurdystanie irackim przez długi okres od końca I wojny światowej, z nielicznymi wyjątkami aż praktycznie do roku 1991 dominację polityczną sprawowali Arabowie. Dopiero niedawno Kurdowie, korzystając na transformacji ustrojowej Iraku, potrafili wywalczyć dla siebie status autonomii, który obejmuje obszar noszący nazwę Region Kurdystanu w Iraku.

 

Obecnie to Kurdowie sprawują tam władzę polityczną i ustanawiają prawa i zasady, do których muszą się stosować zamieszkujące ten obszar mniejszości. Z jednej strony możemy więc obserwować proces demokratyzacji, pozwalający mniejszościom na uzyskanie lepszego niż w przeszłości statusu w Kurdystanie irackim, a z drugiej nową polityczną większość, którą stanowią Kurdowie. Taka sytuacja ma wpływ na tworzenie się nowego kształtu i charakteru stosunków między grupami etnicznymi, religijnymi i narodowymi w Kurdystanie irackim. W Turcji obraz relacji między Kurdami a mniejszościami chrześcijańskimi wygląda inaczej, gdyż zarówno Kurdowie jak i Asyryjczycy i Ormianie stanowią tam grupy mniejszościowe i żadna z nich nie posiada statusu autonomicznego. Państwo tureckie nadal odmawia uznania na swoim terenie istnienia mniejszości czy grup narodowych. Relacje między Kurdami a Asyryjczykami i Ormianami są tutaj w dużej mierze uzależnione od ich stosunków z większością turecką i często przebiegają na zasadzie wzajemnej rywalizacji. Chronologicznie badania obejmują czas od początku XX wieku do współczesności i będą prowadzone w kilku wymiarach życia społecznego: w wymiarze działalności kulturalnej, edukacyjnej i politycznej. Z kolei przebieg owych stosunków zmusza do analizowania ich w kilku skalach: na poziomie krajowym, prowincji i poziomie lokalnym.

 

W związku z tym badania w ramach studium przypadku obejmują następujące kwestie i etapy: 1) scharakteryzowanie na poziomie krajowym zróżnicowania etnicznego i religijnego w Kurdystanie irackim; 2) zbadanie na poziomie lokalnym w wybranych miastach zamieszkanych zarówno Kurdów i Asyryjczyków kwestii udziału ich przedstawicieli w organach władzy i funkcjonowania jednostek edukacyjnych i kulturalnych; 3) wyodrębnienie obszarów na mapie geograficznej i społecznej Kurdystanu irackiego, gdzie w przeszłości i obecnie najczęściej pojawiają się – z jednej strony – konflikty, a z drugiej – współpraca między ludnością kurdyjską i asyryjską; 4) przedstawienie etnicznego i religijnego zróżnicowania w Kurdystanie tureckim; 5) omówienie relacji między Kurdami a Asyryjczykami i Ormianami w Kurdystanie tureckim, uwzględniając zwłaszcza bolesne doświadczenie roku 1915 i politykę etniczną tureckiej władzy centralnej i lokalnej; 6) Analiza końcowa, w której na podstawie rezultatów wcześniejszych badań postaram się wykazać na ile stosunki etniczne w Kurdystanie irackim i tureckim pomiędzy Asyryjczykami, Ormianami a Kurdami na przestrzeni ostatnich lat zmieniają się w kierunku asymilacji bądź stanu określanego jako „melting pot” czy też pluralizmu etnicznego.

 

Będzie to zatem odpowiedź na pytanie: czy tożsamość etniczna tych grup mniejszościowych w Kurdystanie ulega stopniowemu osłabieniu bądź wzmocnieniu i jakie czynniki odgrywają decydującą rolę w tym procesie? Pozwoli to ponadto na wyodrębnienie pewnego wspólnego zbioru wartości rdzennych (o ile istnieje) podzielanych powszechnie zarówno przez muzułmańską większość jak i chrześcijańską mniejszość. Porównując rzeczywistość w autonomicznym Kurdystanie irackim i nie-autonomicznym Kurdystanie tureckim, będzie można ponadto ocenić czy i w jakim stopniu status autonomii ma wpływ na relacje pomiędzy Kurdami a wspomnianymi mniejszościami oraz czy możemy w tym kontekście mówić o sytuacji określanej w literaturze postkolonialnej jako „efekt domina”. Efekty badań posłużą również do określenia stopnia rozwoju wolności obywatelskich, wolności politycznej i religijnej, wolności słowa oraz poziomu współpracy, tolerancji, dyskryminacji bądź skonfliktowania między grupą dominującą - Kurdami a mniejszością chrześcijańską – Asyryjczykami i Ormianami na terenie Kurdystanu irackiego i tureckiego.